Historia lubelskiej informatyki nie brała swojego początku w sterylnych laboratoriach, lecz w skromnym baraku przy Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej. To właśnie tam 1 września 1965 roku powołano Zakład Metod Numerycznych pod kierownictwem dr. Światomira Ząbka. Bezpośrednim impulsem do powstania tej jednostki była decyzja o przydzieleniu uczelni polskiego komputera UMC-1, co w tamtych czasach stanowiło o ogromnym prestiżu i otworzyło drogę do cyfrowej rewolucji w regionie.
Maszyna UMC-1 była konstrukcją niezwykłą, opartą na unikalnej logice minus dwójkowej o podstawie $-2$. Taka architektura pozwalała na wykonywanie operacji na liczbach dodatnich i ujemnych bez konieczności stosowania oddzielnego bitu znaku, co było rozwiązaniem genialnym w swojej prostocie, choć wymagającym od programistów zupełnie innego sposobu myślenia niż w przypadku dzisiejszych systemów binarnych. Komputer ten pracował z prędkością około 100 operacji arytmetycznych na sekundę, a dane odczytywał z papierowej taśmy dziurkowanej lub dalekopisu. Zamiast współczesnej pamięci operacyjnej wykorzystywał wirujący bęben magnetyczny, co wymuszało na pionierach informatyki precyzyjne planowanie rozmieszczenia instrukcji w czasie, aby głowica odczytująca trafiła na nie w odpowiednim momencie obrotu urządzenia.
Już rok później lubelski ośrodek wzbogacił się o nowocześniejszą maszynę ELWRO typu Odra 1013. Był to komputer tranzystorowy, który dziesięciokrotnie przewyższał wydajnością swojego poprzednika, osiągając tysiąc operacji na sekundę. Wraz z nowym sprzętem pojawiło się wyzwanie stworzenia odpowiedniego oprogramowania. Początkowo obliczenia pisano w trudnym języku wewnętrznym maszyn, jednak przełomem stało się wdrożenie języka MOST, opracowanego przez Jana Jerzego Szczepkowicza i prof. Stefana Paszkowskiego z Wrocławia. Język ten, będący rodzajem autokodu, pozwalał na znacznie łatwiejszy zapis formuł matematycznych i algorytmów numerycznych.
Prawdziwym dowodem na dojrzałość lubelskiego środowiska naukowego było jednak opracowanie własnego, autorskiego kompilatora o nazwie Fala-69. System ten został stworzony bezpośrednio w Zakładzie Metod Numerycznych UMCS i pozwalał na pełne wykorzystanie potencjału technicznego komputerów Odra. Fala-69 optymalizowała procesy obliczeniowe i zarządzała ograniczonymi zasobami pamięci znacznie sprawniej niż standardowe rozwiązania. Dzięki tej innowacji komputery przestały służyć wyłącznie do pracy ściśle naukowo-dydaktycznej. Od 1967 roku zaczęły aktywnie wspierać administrację uniwersytetu, znajdując zastosowanie w przetwarzaniu danych tysięcy kandydatów na pierwszy rok studiów, co było wówczas operacją o niespotykanej wcześniej skali.
Równolegle z rozwojem technologii i oprogramowania kształtowała się nowa warstwa społeczna – pierwsi lubelscy programiści. Ich pasja doprowadziła do sformalizowania ruchu pasjonatów, czego efektem było powstanie w roku akademickim 1968/1969 Studenckiego Koła Naukowego Informatyków. To właśnie ci młodzi ludzie, pracujący na systemach MOST i Fala-69, kładli podwaliny pod dzisiejszą pozycję Lublina jako jednego z najważniejszych ośrodków technologicznych w kraju. Choć z dzisiejszej perspektywy tamte maszyny i języki wydają się archaiczne, ich wdrożenie było dla regionu skokiem cywilizacyjnym o ogromnym znaczeniu gospodarczym i naukowym.
Źródło:
Tradycje Zakładu i kształcenia informatycznego, [https://www.umcs.pl/pl/tradycje-zakladu-i-ksztalcenia-informatycznego,1927.htm#page-1 – dostęp maj 2020]
MOST – [https://pl.wikipedia.org/ – dostęp maj 2020]
Dodaj komentarz